Nov 022013
 

1391645_10201570595298157_1536669077_n

Նոյեմբերի 3-ին Գրինվիչի ժամանակով 12:47:36-ին տեղի կունենա հազվագյուտ երկնային երևույթ, այսպես կոչված` Արեգակի հիբրիդ խավարում: Արեգակի խավարում տեղի է ունենում, երբ Լուսինն անցնում է Երկրի և Արեգակի միջով՝ մասամբ կամ ամբողջությամբ ծածկելով Արեգակի սկավառակը երկրային դիտորդի համար (մասնակի կամ լրիվ խավարում): Լրիվ խավարման փուլում, երբ հեռավորությունների տատանումների պատճառով Լուսնի սկավառակն ավելի փոքր է Արեգակի սկավառակից, դիտվում է օղակաձև խավարում: Հազվագյուտ դեպքերում լրիվ և օղակաձև խավարումները հաջորդում են միմյանց` կախված, թե Երկրագնդի որ կետից են դիտվում, և այս դեպքում խավարումը կոչվում է հիբրիդ կամ օղակաձև-լրիվ:

Continue reading »

Oct 302013
 

1426327_10201558461874829_2130080109_n

Կեպլեր-78b արտարեգակնային մոլորակ (էկզամոլորակ) է, որը պտտվում է Կարապի համաստեղությունում գտնվող արեգակնանման աստղի ուղեծրում, Երկրից շուրջ 400 լուսատարի հեռավորության վրա: Մինչ այժմ աստղագետները որոշել են ավելի քան 1000 էկզամոլորակների բնութագրերը, սակայն Կեպլեր-78b առանձնահատուկ է: Համաձայն հեղինակավոր «Nature» ամսագրում այսօր հրապարակված ուսումնասիրության, այն ունի Երկրին շատ նման զանգված և խտություն: Աշխատանքի հեղինակները` Ժնևի համալսարանի պրոֆեսոր Ֆրանչեսկո Պեպեի ղեկավարությամբ Շվեյցարիայի, Իտալիայի, Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի տարբեր գիտական հաստատությունները ներկայացնող աստղագետների միջազգային խմբի անդամներ, ցույց են տվել, որ Կեպլեր-78b բաղկացած է քարից և երկաթից` հենց մեր Երկրի նման: Այսպիսով, Կեպլեր-78b ճշգրիտ հայտնի զանգվածով ու շառավղով առայժմ ամենափոքր էկզամոլորակն է

Continue reading »

Sep 222013
 

1238316_10201309859459924_1109515960_n

Այսօր` սեպտեմբերի 22-ին` Գրինվիչի ժամանակով 20:44, Արեգակը երկնքի հյուսիսային կիսագնդից անցնում է հարավային կիսագունդ, ինչն էլ աստղագիտական աշնան սկիզբն է: Այդ պահին Արեգակը կգտնվի Երկրի հասարակածի հարթության մեջ, և քանի որ Արեգակը կետ չէ, այլ նրա սկավառակը չափեր ունի, ապա նրա անցումը հասարակածով տևում է մոտ 33 ժամ: Այդ օրը կոչվում է աշնանային գիշերահավասարի օր, այսինքն` գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են: Նշենք, որ խոսքն Արեգակի` հորիզոնից բարձր և ցածր գտնվելու տևողության մասին է, իսկ իրականում օրվա լուսավոր մասը դեռևս ավելի երկար կլինի, քանի որ գումարվում են նաև առավոտյան և երեկոյան մթնշաղի ժամերը: Ընդհանրապես, տարվա եղանակների պատճառը Երկրի հասարակածի հարթության թեքվածությունն է Երկրի` Արեգակի շուրջ պտտման ուղեծրի հարթության նկատմամբ (23.4 աստիճան): Նախկինում աշնանային գիշերահավասարը սեպտեմբերի 23-ին էր, իսկ այժմ արդեն 22-ին: Այդ փոփոխության պատճառը Երկրի պրեցեսիան է. նրա պտտման առանցքը ժամանակի ընթացքում տեղաշարժվում է և մոտ 26000 տարում մեկ լրիվ պտույտ է կատարում: Այստեղից, մոտ 70 տարին մեկ այդ կետը տեղաշարժվում է մեկ օրով դեպի առաջ: Նշենք նաև, որ եթե հյուսիսային կիսագնդում սկսվում է աշունը, ապա հարավայինում հակառակը` սկսվում է գարունը, և եղանակը գնալով տաքանում է:
Continue reading »

Aug 262013
 

1233113_10201132394463410_709974110_o

Լույս տեսավ Հայկական աստղագիտական ընկերության (ՀԱԸ) հերթական (թիվ 65) էլեկտրոնային տեղեկագիրը (ArAS Newsletter), որը ներկայացնում է հայկական և միջազգային աստղագիտական նորությունները և տարեկան 8 անգամ տարածվում է աշխարհի բոլոր հայ աստղագետներին և մի շարք աստղագիտական կազմակերպությունների: Վերջին համարի բովանդակությունը.

1. Հայաստանում անցկացվելիք ՄԱՄ թիվ 304 գիտաժողովի նորությունները
2. Եվրոպական աստղագիտական համագումարը (EWASS-2013) Ֆինլանդիայի Տուրկու քաղաքում
3. Հայաստանը մասնակցեց Մոլորակային տվյալների միջազգային ալյանսի (IPDA) Գործադիր կոմիտեի խորհրդակցությանը
4. Չորրորդ բյուրականյան ամառային դպրոցը ԵՊՀ ուսանողների համար և ՄԱՄ թիվ 304 գիտաժողովի նախապատրաստական դասընթացները
5. ՀԱԸ առցանց աստղագիտական հանրամատչելի «Աստղագիտակ» ամսագիրը
6. Տարեդարձներ. Տիգրան Մաղաքյան – 60
Continue reading »

Jul 142013
 

1000105_10200812131937047_714342963_n

Ֆինլանդիայի Տուրկու քաղաքում իր աշխատանքներն ավարտեց Եվրոպական աստղագիտական համագումարը, որը պաշտոնապես կոչվում է «Աստղագիտության և տիեզերագիտության եվրոպական շաբաթ» (European Week of Astronomy and Space Science – EWASS) և անցկացվեց հուլիսի 8-13-ին: Այն եվրոպական աստղագետների տարվա գլխավոր իրադարձությունն է, որն անցկացվում է ամեն տարի եվրոպական երկրներից որևէ մեկում: Համագումարին ներկա էր 51 երկրի շուրջ 650 աստղագետ, ներառյալ ճանաչված գիտնականներ, եվրոպական աստղագիտական կառույցների ղեկավարներ և մեծ թվով երիտասարդ աստղագետներ: Հայաստանից համագումարին մասնակցում էր Հայկական աստղագիտական ընկերության համանախագահ Արեգ Միքայելյանը: Եվրոպական համագումարի շրջանակներում անցկացվեց 12 գիտաժողով, 14 հատուկ նստաշրջան և 9 հատուկ խորհրդակցություն, ինչպես նաև մի շարք այլ միջոցառումներ` 7 պլենար զեկուցում, Եվրոպական աստղագիտական ընկերության (ԵԱԸ) Գլխավոր ասամբլենան (տարեկան հաշվետվությունը և ղեկավար մարմինների ընտրությունները), Եվրոպական հետազոտական խորհրդի (European Research Council – ERC) նստաշրջանը, Եվրոպական աստղագիտության ASTRONET տասնամյակային ռազմավարական ծրագրի խորհրդակցությունը, այլ վարչական նիստեր, եվրոպական աստղագիտական մրցանակների հանձնումը և այլն: Միքայելյանը տարբեր գիտական նստաշրջաններում հանդես եկավ երկու զեկուցումներով, մասնակցեց ԵԱԸ խորհրդի ընդլայնված նիստին, եվրոպական տիեզերական խոշորագույն ծրագրի` ԳԱՅԱ-ի քննարկմանը, ASTRONET խորհրդակցությունը և բազմաթիվ քննարկումներ ունեցավ եվրոպական աստղագիտական կառույցների ներկայացուցիչների հետ:

Continue reading »

Jul 082013
 

1000105_10200812131937047_714342963_n

Ֆինլանդիայի Տուրկու քաղաքում իր աշխատանքները սկսեց Եվրոպական աստղագիտական համագումարը, որը պաշտոնապես կոչվում է «Աստղագիտության և տիեզերագիտության եվրոպական շաբաթ» (European Week of Astronomy and Space Science – EWASS): Այն եվրոպական աստղագետների տարվա գլխավոր իրադարձությունն է և անցկացվում է ամեն տարի եվրոպական երկրներից որևէ մեկում: Համագումարին ներկա է 51 երկրի շուրջ 650 աստղագետ, ներառյալ ճանաչված գիտնականներ, եվրոպական աստղագիտական կառույցների ղեկավարներ և մեծ թվով երիտասարդ աստղագետներ: Եվրոպական համագումարի շրջանակներում անցկացվում է 12 գիտաժողով, 14 հատուկ նստաշրջան և 9 հատուկ խորհրդակցություն, ինչպես նաև մի շարք այլ միջոցառումներ` 7 պլենար զեկուցում, Եվրոպական աստղագիտական ընկերության (ԵԱԸ) Գլխավոր ասամբլենան (տարեկան հաշվետվությունը և ղեկավար մարմինների ընտրությունները), Եվրոպական հետազոտական խորհրդի (European Research Council – ERC) նստաշրջանը, Եվրոպական աստղագիտության ASTRONET տասնամյակային ռազմավարական ծրագրի խորհրդակցությունը, այլ վարչական նիստեր, եվրոպական աստղագիտական մրցանակների հանձնումը և այլն: Գիտաժողովները և հատուկ նստաշրջանները նվիրված են աստղագիտության ամենատարբեր հարցերին` Արեգակից, մոլորակներից, աստղերից, միգամածություններից և գալակտիկաներից մինչև բազմալիքային աստղագիտություն, տիեզերական մագնիսական դաշտեր և տիեզերական աստղադիտակներով ստացված գիտական արդյունքները: Կքննարկվեն նաև աստղագիտական կրթության և սիրողական աստղագիտության հարցերը Եվրոպայում:
Continue reading »

Jul 042013
 

996496_10200775393418607_1828265470_n

Հուլիսի 4-ին ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի (ԳԱԱ) նախագահության փոքր դահլիճում տեղի ունեցավ աստղագետ, ՀՀ ԿԳՆ Տեխնիկական ստեղծագործության հանրապետական կենտրոնի տիեզերագիտական խմբակի ղեկավար Ավետիք Գրիգորյանի «Դարերի խորքից դեպի Տիեզերք» գիտահանրամատչելի գրքի շնորհանդեսը: Ներկա էին գիտնականներ, ուսուցիչներ, ուսանողներ, աշակերտներ: Գիրքը և նրա ստեղծման պատմությունը ներկայացվեց հեղինակի կողմից, ինչպես նաև գրքի և հեղինակի մասին ելույթներով հանդես եկան ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս-քարտուղար Հրանտ Մաթևոսյանը, ՀՀ ԳԱԱ երիտասարդ գիտնականների խորհրդի նախագահ Գևորգ Վարդանյանը, ՀՀ ԿԳՆ Տեխնիկական ստեղծագործության հանրապետական կենտրոնի տնօրեն Ֆերդինանդ Ղարիբյանը, պրոֆեսոր Հայկ Սարգսյանը, Հայկական աստղագիտական ընկերության համանախագահ Արեգ Միքայելյանը, Բյուրականի աստղադիտարանի տնօրեն Հայկ Հարությունյանը, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Արթուր Իշխանյանը և Էլմա Պարսամյանը, Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրի տնօրեն Աշոտ Բլեյանը և այլք:
Continue reading »

Jul 032013
 

1004759_10200784818974240_158858297_n

Հուլիսի 5-ին Գրինվիչի ժամանակով (UTC) 15:00 Երկիրը կգտնվի Արեգակից ամենահեռու դիրքում, որն աստղագիտության մեջ կոչվում է ափելիոն (հունարեն «ափ»` հեռու և «հելիոս»` Արեգակ բառերից) կամ արևահեռ կետ: Երկրի միջին հեռավորությունն Արեգակից մոտ 149.6 միլիոն կմ է, որն ընդունված է որպես 1 աստղագիտական միավոր (ա. մ.), սակայն քանի որ Երկրի ուղեծիրն էլիպսաձև է, այդ հեռավորությունը փոփոխվում է մոտ 147-152 միլիոն կմ-ի սահմաններում, և Երկիրն Արեգակից միշտ նույն հեռավորության վրա չէ: Աստղագետները բավական մեծ ճշտությամբ են չափել Երկրի ուղեծրի պարամետրերը: Այսպես, ավելի ճշգրիտ, Երկիր-Արեգակ հեռավորությունը փոփոխվում է 147 166 462 – 152 171 522 կմ սահմաններում և միջինում կազմում է 149 597 870.691 կմ, իսկ լույսն Արեգակից Երկիր է հասնում միջինում 8 րոպե 19 վայրկյանում: Արեգակի շուրջ Երկրի պտույտը տևում է 365 օր, 5 ժամ, 48 րոպե և 46 վայրկյան (365.242199 տարի, այսինքն սա է տարվա ճշգրիտ տևողությունը): Իսկ աստղագիտական միավորի արժեքը սահմանված է 149 597 870.700 կմ:
Continue reading »

Jan 262013
 

Հունվարի 25-ին լրանում է ամերիկյան IRAS (Infra-Red Astronomical Satellite) տիեզերական ենթակարմիր աստղադիտարանի արձակման 30 տարին: Այն Երկրի ուղեծիր արձակվեց ամերիկյան օդագնացության և տիեզերական գործակալության (NASA) կողմից 1983թ. հունվարի 25-ին և աշխատեց մինչև նույն տարվա նոյեմբերի 21-ը` գրանցելով 8-120 միկրոն ալիքի երկարությունների վրա ճառագայթող տիեզերական աղբյուրներն ամբողջ երկնքից (տիեզերական աստղադիտարանների առավելություններից է, որ նրանք չեն սահմանափակվում ցամաքային դիտակների աշխարհագրական դիրքից երևացող երկնքի հատվածով): Այս նախագծին մասնակցեցին նաև Նիդերլանդներն ու Մեծ Բրիտանիան: Աստղադիտարանը հագեցված էր 57սմ տրամագծով դիտակով և ուներ ավելի քան 1 տոննա զանգված: Իր զգայնությամբ, ճշգրտությամբ և բացահայտած աղբյուրների քանակով (շուրջ 4-5 անգամ ավելի, քան մինչ այդ հայտնի էր) դա հեղաշրջում էր աստղագիտության մեջ: Համեմատության համար, նման խորության դիտումներ ռենտգենյան և գերմանուշակագույն տիրույթներում իրականացվեցին միայն 1990-ական և 2000-ական թթ.:
Թեև վերջերս արձակվեցին ավելի կատարյալ IR արբանյակներ (Spitzer, AKARI, WISE, Herschel), այնուամենայնիվ IRAS-ը տվեց առաջին ամբողջական պատկերացումները ենթակարմիր Տիեզերքի մասին: Ներկայումս այն թերևս ամենահին տիեզերական աստղադիտարանն է, որի արդյունքները դեռևս օգտագործվում են, քանի որ երկարալիք ենթակարմիր տիրույթում (40-120 մկմ) դեռևս չկա համարժեք փոխարինում:
Continue reading »

Jan 262013
 


Շվեյցարիայում տեղի ունեցավ Եվրոպական աստղագիտական ընկերության (ԵԱԸ, European Astronomical Society – EAS) խորհրդակցությունը, որին մասնակցեցին ԵԱԸ ղեկավարությունը, եվրոպական երկրների աստղագիտական ընկերությունների նախագահները և եվրոպական գիտական այլ կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ: Նման խորհրդակցություններ տեղի էին ունեցել նաև 2008-ին Հոլանդիայում և 2012-ին նույնպես Շվեյցարիայում, և այս հանդիպման նպատակն էր ամփոփել վերջին տարվա արդյունքները, քննարկել հետագա անելիքները, շարունակել ազգային ընկերությունների հետ ակտիվ համագործակցությունը, ինչպես նաև ամրապնդել եվրոպական աստղագիտության առաջատար դերը:
Մասնակիցների թվում էին ճանաչված աստղագետներ` ԵԱԸ նախագահ Թիերի Կուրվուազիեն (Շվեյցարիա, ով ներկայումս նաև Շվեյցարիայի Արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի պրեզիդենտն է), փոխնախագահներ Ռոջեր Դեյվիսը (Մեծ Բրիտանիա) և Մերի Կոնտիզասը (Հունաստան), քարտուղար Սերենա Վիտին (Իտալիա), ԵԱԸ Խորհրդի այլ անդամներ, Եվրասիական աստղագիտական ընկերության համանախագահ Վլադիմիր Օբրիդկոն (Ռուսաստան), Եվրոպական ԱՍՏՐՈՆԵՏ նախագիծը ներկայացնող Յոհանես Անդերսենը (Դանիա) և այլոք` ընդամենը 15 երկրի 26 գիտնական:
Continue reading »