Jul 052014
 
ՍՏԵՓԱՆՈՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ ԼԵՀԱՑԻՆ ԵՎ ՆՐԱ ՏԱՊԱՆԱԳԻՐԸ

 

Արսեն Է. Հարությունյան
ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող, պ. գ. թ.

«Բան է առաջին սկիզբն ամենայն գործոց
մարդկայնոց և այլք ամենայն սկզբունք նոցա
հնազանդին բանի,բայց զանազանապէս»:
                                                                                                Ստեփանոս Լեհացի
Մուտք

17-րդ դարի հայոց հոգևոր ու մշակութային կյանքում մեծ է նշանավոր հոգևորական, աստ­վա­ծա­բան, թարգմանիչ, բանասեր ու փիլիսոփա Ստեփանոս վարդապետ Լեհա­ցու դերը: Ծնվե­­լով Լվո­վում` նա 1630-ական թթ. տեղափոխվել է Վաղարշապատ, ձեռ­նա­դրվել վար­դա­պետ ու իր կյանքը նվիրել հայ եկեղեցուն՝ Ս. Էջմիածնում ու մերձակա վանքե­րում ծավալելով կրոնագիտական բուռն գոր­ծունեու­­թյուն: Ասվածի «լուռ վկան» է նրա տա­պանաքարը, որը գտնվում է Ս. Հռիփսիմե վանքի միաբանական գերեզմա­նոցում:

Անդրադարձը Ստեփանոս վարդապետի կյանքին ու հատկապես տապանաքարի արձանագրության վերծանմանը պայմանավորված է նրա մահվան տարեթվի շուրջ աղբյուրներում առկա վկայությունների հակասականությամբ, ուստի սույն հոդվածի խնդրո առարկան, նախ և առաջ, տապանագրի նորովի վերծանությունն է, ուր կճշտենք թվականն ընդգրկող հատվածը` փորձելով տալ վերջնական ու սպառիչ պատասխան:  Continue reading »

May 262014
 

SummerSchool

«Պրոսպեկտուս» տարածաշրջանային և քաղաքական հետազոտությունների կենտրոն ՀԿ-ն, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը և Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը՝ որպես ՀՀ նախագահի գործընկեր կազմակերպություն, 2014 թ. հուլիսի 29-ից 30-ը կազմակերպում են երկօրյա ամառային դպրոց հայոց պատմություն դասավանդող ուսուցիչների համար: Ամառային դպրոցին կարող են մասնակցել ՀՀ, ԼՂՀ և Սփյուռքի հանրակրթական և ավագ դպրոցի պատմություն առարկայի ուսուցիչները: Ծրագրին մասնակցող ուսուցիչները դասընթացն սկսվելուց առաջ կստանան նաև համապատասխան գրականություն՝ նախապես ընթերցելու համար, իսկ ավարտին՝ մասնակցության վկայագիր: 

Ամառային դպրոցի ընթացքում ձեռք բերված գիտելիքները կկիրառվեն դասավանդման գործընթացում: Ուսուցիչները հնարավորություն կունենան իրենց ձեռք բերած հմտությունները փոխանցել դասընթացին մասնակցություն չցուցաբերած դպրոցի կամ քաղաքի/մարզի դպրոցների ուսուցիչներին: 
Continue reading »

May 262014
 

Jschool

«Պրոսպեկտուս» տարածաշրջանային և քաղաքական հետազոտությունների կենտրոն» ՀԿ-ն, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը և Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը՝ որպես ՀՀ նախագահի գործընկեր կազմակերպություն, 2014 թ. հուլիսի 11-12-ին կազմակերպում են երկօրյա ամառային դպրոց լրագրողների համար:

Ծրագրին կարող են մասնակցել առնվազն երկու տարվա աշխատանքային փորձ ունեցող ՀՀ, ԼՂՀ և Սփյուռքի լրագրողները: Ծրագրին մասնակցող լրագրողները դասընթացը սկսվելուց առաջ կստանան համապատասխան գրականություն՝ նախապես ընթերցելու համար, իսկ ավարտին՝ մասնակցության վկայագիր: Դիմումներն ընդունվում են մինչև ս/թ. հունիսի 9-ը

Ամառային դպրոցի մասնակիցներից ընտրվելու են այն լրագրողները, որոնք սերտորեն համագործակցելու են ՀՑԹԻ-ի հետ Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցին ընդառաջ կազմակերպվող ծրագրերի լուսաբանման շրջանակներում: 
Continue reading »

May 082014
 

ham. patm. ambionԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի Համաշխարհային պատմության ամբիոնը և «Համաշխարհային պատմության հայկական ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպությունը կազմակերպում են գիտաժողով` հետևյալ թեմայով.

«ԱՆՀԱՏԸ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՀՈԼՈՎՈՒՅԹՈՒՄ»

Անհատի դերակատարության և պատմության ընթացքի վրա նրա ներգործության հարցը հումանիտար գիտությունների առանցքային խնդիրներից է: Պատմության տարբեր շրջափուլերում անհատների և նրանց սատարող հասարակական-քաղաքական ուժերի մշակած և փորձարկած ծրագերը դրսևորվում են տարբեր ներուժով և պատմության ընթացքի վրա ազդեցության աստիճանով: Անցումային դարաշրջաններում, երբ հանրույթը կանգնում է իր ապագայի ընտրության այլընտրանքների առջև, անհատների դերակատարությունը հույժ բարձր է: Ասվածը առավել քան կարևոր է արդի գլոբալացման համատեքստում:

Գիտաժողովի նպատակն է ապահովել ուսումնասիրության միջկրթանքային ընդգրկումը: Այն նախատեսվում է ոչ միայն երիտասարդ պատմագետների, այլև փիլիսոփաների, ընկերաբանների (սոցիոլոգների) մշակութաբանների, տնտեսագետների, քաղաքագետների, միջազգայնագետների համար:
Լավագույն զեկուցումները հրատարակվելու են առանձին ժողովածուով և էլեկտրոնային տարբերակով:

Գիտաժողովը տեղի կունենա 2014 թ. հունիսի 28-29-ը: Կարող են մասնակցել երիտասարդ հետազոտողներ, ասպիրանտներ, մագիստրատուրայի ուսանողներ և բուհերի բարձր կուրսերի ուսանողներ: Անհրաժեշտ է մինչև 2014թ. հունիսի 15-ը մասնակցության հայտն ուղարկել armworldhistory@gmail.com էլ. փոստի հասցեին: Հայտի ձևը կարող եք ներբեռնել այստեղից կամ գիտաժողովի ֆեյսբուքյան խմբի փաստաթղթեր բաժնից:

Continue reading »

Apr 062014
 

ngo

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՔԱՌՈՒՂԻՆԵՐՈՒՄ  

(Ցեղասպանություն, հակամարտությունների կարգավորում, սփյուռքահայ համայնքների հիմնախնդիրները) 

Երիտասարդ պատմագետների ասոցիացիա ՀԿ-ն և Համախմբված երիտասարդություն միջազգային ՀԿ-ն Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի Երիտասարդական կազմակերպությունների ասոցիացիայի աջակցությամբ 2014 թվականի մայիս ամսին կազմակերպում են դասընթացների շարք «Պատմության քառուղիներում» խորագրով։ Դասընթացը նպատակ ունի համախմբել երիտասարդների, ովքեր ցանկություն ունեն ձեռք բերել լրացուցիչ գիտելիքներ և կիրառական հմտություններ ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԻՑ (Ցեղասպանություն, հակամարտությունների կարգավորում, սփյուռքահայ համայնքների հիմնախնդիրները): Դասընթացը հնարավորություն կտա ունենալ տեղեկացված երիտասարդություն, որն  արժանապատիվ կներկայացնի իրեն և իր պետությունը միջազգային կոնֆերանսներում, ամառային դպրոցներում և այլն։

Continue reading »

Mar 282014
 
Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասը Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության համատեքստում XVIII դարի 70-ական թթ.

 

Գոհար Մխիթարյան
ԳԱԱ ԱԻ Քրիստոնյա Արևելք բաժնի հայցորդ

 

IMG_0002

Հոդվածում հեղինակը քննության է առնում Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի ռազմաքաղաքական իրավիճակը 18-րդ դ. 70-ական թթ.` Ռուսաստանի արտաքին` մասնավորապես կովկասյան քաղաքականության և ռուս-օսմանյան հարաբերությունների համատեքստում: ԺԸ դ. երկրորդ կեսին Այսրկովկասն ու նրա հյուսիս-արևելյան հատվածը հանդիսանում էին ռուսական պետության ռազմաքաղաքական շահերի ազդեցության գոտի։ Այստեղ էին միահյուսվում Ռուսաստանի` Կովկասի նկատմամբ ավանդական քաղաքականության ուղենիշները՝ տարածաշրջանը վերածելով նրա համար կենսական նշանակության տարածքի։

Իրանական պետության փլուզման հետևանքով 1750-1770-ական թթ. Կուրից հյուսիս ընկած տարածքներում Իրանի քաղաքական ազդեցությունը խիստ թուլանում է՝ առաջնությունը զիջելով Ռուսաստանին և Օսմանյան կայսրությանը։ ԺԸ դ. երկրորդ կեսին ռուսական կովկասյան քաղաքականության վերլուծությունը փաստում է պատմագիտության այն դրույթը, որ նշված ժամանակաշրջանում Ռուսաստանը վերադարձել էր Պետրոս Ա-ի` Օսմանյան կայսրության զսպման քաղաքականությանը՝ թուրքական վտանգը դիվանագիտական ճանապարհով չեզոքացնելու ռազմավարությանը։ Ռուսաստանը, որդեգրելով օսմանյան կայսրության զսպման ռազմավարությունը և առժամանակ հրաժարվելով տարածաշրջան ռազմական միջամտություն կատարելուց, ուշի-ուշով հետևում էր Այսրկովկասում և Դաղստանում ծավալվող ներքաղաքական զարգացումներին՝ վերջիններիս համադրելով կամ հակադրելով միմյանց։ Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկաս Ռուսաստանի ռազմական միջամտություն կատարելու առաջին փորձը (1775 թ.) հանդիպում է տեղի խաների ու դաղստանյան տիրակալների ագրեսիվ արձագանքին, որոնք իրենց անկախության համար վտանգ էին տեսնում։ Մյուս կողմից, Ղրիմի հարցի` վերջնական լուծված չլինելու հանգամանքն ու թուրք-իրանական գործոնը բացառում են Ռուսաստանի ռազմական ներկայությունը տարածաշրջանում և 1776 թ. գարնանը ռուսական զորքերը վերադառնում են Ղզլար։

Continue reading »

Mar 012014
 
 Aysrkovkas 
Գոհար Մխիթարյան
ԳԱԱ ԱԻ Քրիստոնյա Արևելք բաժնի հայցորդ

 

 

 

 

 

ՀՅՈՒՍԻՍ-ԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ԱՅՍՐԿՈՎԿԱՍԻ ԷԹՆԻԿ ԻՐԱՎԻՃԱԿՆ
ԸՍՏ ԺԸ ԴԱՐԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ԿԵՍԻ ԳՐԱՎՈՐ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻ

 

Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի ԺԸ (18-րդ) դ. երկրորդ կեսի էթնո-քաղաքական պատմության ուսումնասիրությունը սերտորեն կապված է տարածաշրջանի ժողովուրդների ճակատագրերի հետ։ Խորհրդային պատմագիտության մեջ այս հարցը խիստ քաղաքականացվել է՝ արմատավորելով Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի էթնիկ պատկերի իրականության որոշակիորեն գիտակցված խեղաթյուրման քաղաքականությունը։ Այսպես, ուսումնասիրելով Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի ԺԸ դ. քաղաքական պատմությունը, պատմաբան Օ. Մարկովան «ուղղում է» արխիվային վավերագրերի «թաթարներ» և «պարսիկներ»[1] ընդհանրական անվանումները՝ դրանք փոխարինելով «ադրբեջանցի» եզրույթով իր ժամանակակից ընկալմամբ[2]։ Այսօր ԺԸ դ. աղբյուրագիտական հենքի վրա հարցի նորովի լուսաբանումը կոչված է վերաիմաստավորելու տարածաշրջանի էթնո-քաղաքական պատմությունը` որպես «ադրբեջանագիտության» զարգացման բաղկացուցիչ մաս։ Հոդվածի շրջանակներում փորձ ենք կատարել ԺԸ դ. երկրորդ կեսի գրավոր աղբյուրների հիման վրա վերականգնել տարածաշրջանի էթնիկ պատկերը՝ հակադրվելով խորհրդային պատմագրության կողմից այս տարածքներում ադրբեջանցիների գոյություն ունենալու փաստը «հնացնելու» քաղաքականությանը։

Continue reading »

Feb 172014
 

1794737_585293188207472_455835028_n

Զորակն գիտակրթական երիտասարդական հիմնադրամը հրավիրում է ապագա և գործող լրագրող­ներին, քաղաքագետներին, միջազգայնագետներին և ընդհանրապես՝ հակա­մարտություններով ու ռազմական թեմաներով հետաքրքրվողներին մասնակցելու 5-ամսյա երեկոյան դասընթացի։

Լրացված դիմումի փաթեթն ուղարկելու վերջնաժամկետը փետրվարի 25-ն է՝ ժամը ժ. 18:00-ն։

  • Ժամկետներ. 3 մարտի – 8 օգոստոսի
  • Դասաժամեր. 18։30–21։30, երկուշաբթի, չորեքշաբթի, ուրբաթ և շաբաթ օրերին, բուհական քննաշրջանների ժամանակ՝ լրացուցիչ ընդմիջումներ։

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՎՈՂ ԹԵՄԱՆԵՐ

  • Հայաստանը XXI դարում. խնդիրներ, սպառնալիքներ, մարտահրավերներ։
  • Ուժերի բալանս. տարածաշրջանի զինված ուժեր, ռազմական դաշինքներ՝ ՆԱՏՕ, ՀԱՊԿ։
  • Պատերազմող մոլորակ. հակամարտություններ՝ Հյուսիսային Կովկասից մինչև Սիրիա, Աֆղանստանից մինչև Բալկաններ, միջազգային խաղաղապահ գործողություններ, պատերազմի ոչ ավանդական ձևեր։
  • Անկախության տարեգրություն. Արցախյան շարժում, պատերազմ, անկախության առաջին տասնամյակ։
  • Ռազմավարական աշխարհագրություն. Հայաստան և հարակից շրջաններ։
  • Մեդիագրագիտություն. արդյունավետ աշխատանք տեղեկատվության հետ, աղբյուրների վերլուծություն, քննական մտածողություն, տեղեկատվական անվտանգության հարցեր, նոր մեդիա գործիքներ։
  • Քարոզչության անատոմիա. տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմներ, քարոզչություն ու PR, հայկական և արտասահմանյան փորձի վերլուծություն, քարոզչական միֆեր, թեզեր։

Continue reading »

Jan 262014
 
daron-acemoglu-why-nations-fail

2012 թ. անգլերեն լույս տեսավ աշխարհահռչակ հայազգի ամերիկյան տնտեսագետ Դարոն Աջեմօղլուի (Տարոն Աճեմյան) «Ինչո՞ւ են ազգերը ձախողվում. հզորության, բարգավաճման և աղքատության ակունքները» ծավալուն աշխատությունը` Ջեյմս Ռոբինսոնի (Հարվարդի համալսարան) համահեղինակությամբ (գրքի և հեղինակների վերաբերյալ ամփոփ տեղեկատվությունը` համապատասխան կայքում): Գրքի նպատակն է հաստատութենական (ինստիտուցիոնալ) տնտեսագիտության, զարգացման տնտեսագիտության և տնտեսական պատմության մի շարք առանցքային գաղափարների, հասկացությունների և օրինակների միջոցով ցույց տալ տարբեր պետությունների (ազգերի) զարգացման տարբերությունների պատճառներն ու առանձնահատկությունները: Դարոն Աջեմօղլուն (1967թ., Կ. Պոլիս) Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (MIT) պրոֆեսոր է, աշխարհում ամենաշատը մեջբերվող 10 տնտեսագետներից մեկն է` ըստ IDEAS/RePec տնտեսական հետազոտությունների կենտրոնի կազմած  վարկանիշային աղյուսակի

Գրքի հարցադրումներն անչափ կարևոր և արդիական են նաև մեզ համար, ուստի ԵՊՀ համաշխարհային պատմության ամբիոնի և Համաշխարհային պատմության հայկական ասոցիացիայի կողմից նախաձեռնվել է գրքի հայերեն ամբողջական թարգմանության և հրատարակման գործընթացը, ստեղծվել է թարգմանիչների մի խումբ (Նարեկ Մկրտչյան, Սմբատ Հովհաննիսյան, Իռեն Ալոյան), որն էլ շուտով հանրությանը կներկայացնի աշխատանքի արդյունքը:

Ներկայացնում ենք պատմագետ Սմբատ Հովհաննիսյանի ակնարկը գրքի և նրա հայերեն հրատարակության վերաբերյալ, ինչպես նաև` որոշ հատվածներ գրքից` հայերեն թարգմանությամբ:
Աղբյուրը` Արտերիա ամսագիր:

 

Jan 192014
 

Madame Lavoisier        Գենդերային դիսկուրսը Ու. Ռոբերտսոնի,          Է. Բըրքի և Հ. Բոլինգբրոկի պատմասիրական երկերում

 

   Լուսինե Մարգարյան
   Ռուսաստանի պետական հումանիտար համալսարան, հումանիտար գիտելիքի տեսության և պատմության ամբիոնի ասպիրանտ

 

Եվրոպայում Լուսավորության դարաշրջանի գաղափարախոսության, քաղաքականության և մարդկանց առօրյայի մասին ամբողջական պատկերացում կազմելը անհնար է առանց ժամանակի սեռային (գենդերային) հայեցակարգը ուսումնասիրելու, իսկ Բոլինգբրոկի, Ռոբերտսոնի և Բըրքի մոտեցումներն այս հարցի վերաբերյալ բնորոշ են XVII-XVIII դդ. Մեծ Բրիտանիային։ Հոդվածում փորձ է արված անցկացնել նրանց պատմասիրական և հրապարախոսական ստեղծագործությունների` իշխանության լեգիտիմության և լեզվական գենդերային առանձնահատկությունների համեմատական քննություն:  Ուշադրություն է դարձվում գենդերային գաղափարների առաջացման ու տարածման հարցին: Քննության են առնվում հեղինակների գրույթի լեզվական (արտահայտության պլան) առանձնահատկությունները: Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում Ռոբերտսոնի և Բըրքի ստեղծագործություններում առանցքային գաղափարներից մեկի՝  եւրոպակենտրոնության  քննությանը:
Դիտարկված հեղինակների պատմական հայեցակարգերը  բավականին տարբեր են, սակայն գենդերային հարցերում  նրանք ունեն շատ ընդհանրություններ։ Դրանցից առաջին հերթին արժե նշել երկուսը. Բոլինգբրոկը, Ռոբերտսոնը և Բըրքը ընդունելի և օրինական էին համարում կնոջ իշխանությունը երկրում և անգամ կին միապետների թուլություններն ու ձախողումները երբեք չեն օգտագործել հակառակն ապացուցելու համար։ Երկրորդ ընդհանրությունը նրանց դրական վերաբերմունքն է ընտանիքում և հասարակության մեջ կնոջ բարձր կարգավիճակի նկատմամբ։ Լուսավորիչների համար կնոջ նկատմամբ ասպետական և անգամ ակնածալի վերաբերմունքը ազգի քաղաքակրթված և լուսավորյալ լինելու ցուցանիշն էր։
 
Continue reading »